Pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch
Pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch to trzy jednostki zbudowane przez Austro-Węgry na przełomie XIX i XX wieku. SMS „Monarch”, SMS „Wien” oraz SMS „Budapest” stanowiły odpowiedź na potrzebę modernizacji floty austriackiej, która w tym okresie dysponowała przestarzałymi okrętami. Te nowoczesne jednostki miały za zadanie pełnić rolę pancerników obrony wybrzeża, które mogły skutecznie chronić interesy Austro-Węgier na Morzu Adriatyckim. Artykuł ten przybliży ich historię, budowę, uzbrojenie oraz rolę w czasie I wojny światowej.
Budowa pancerników typu Monarch
W latach 90. XIX wieku Marynarka Austro-Węgier zmagała się z problemem przestarzałych jednostek pływających. W obliczu konieczności modernizacji floty, w 1893 roku rozpoczęto prace nad nowym typem pancerników, które miały zastąpić SMS „Kronprinz Erzherzog Rudolf” i SMS „Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie”. Z uwagi na ograniczenia budżetowe, parlamenty węgierski i austriacki zezwoliły jedynie na budowę trzech mniejszych okrętów obrony wybrzeża.
Trzy nowe okręty – „Budapest”, „Wien” i „Monarch” – ważyły około 5600 ton, co było znacznie mniej niż standardowe pancerniki innych krajów. Dzięki niskiej burcie i niewielkiemu zanurzeniu przypominały nieco monitory, ale wyróżniała je wysoka nadbudówka między wieżami uzbrojenia głównego. Budowa tych jednostek była dziełem nowego dyrektora budownictwa okrętowego Austro-Węgier, Siegfrieda Poppera, który odpowiadał również za późniejsze konstrukcje.
„Budapest” został wyposażony w mocniejszą siłownię, co pozwoliło mu osiągać większą prędkość maksymalną w porównaniu do pozostałych dwóch jednostek. Okręty te były budowane w różnych stoczniach: „Wien” i „Budapest” powstały w Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście, zaś „Monarch” zbudowano w Arsenale Morskim w Poli. Ich zwodowanie miało miejsce kolejno: „Monarch” 9 maja 1895 r., „Wien” 7 lipca 1895 r., a „Budapest” 24 lipca 1896 r.
Opis techniczny pancerników
Okręty typu Monarch charakteryzowały się wypornością wynoszącą 5878 ton. Ich uzbrojenie główne składało się z czterech dział kal. 240 mm L/40, umieszczonych w dwóch wieżach artyleryjskich na dziobie i rufie. Działa produkcji niemieckiego Kruppa strzelały pociskami o wadze 215 kg i zapewniały dużą szybkostrzelność wynoszącą do dwóch strzałów na minutę. Wybór kalibru 240 mm był kompromisem pomiędzy mocą bojową a wielkością okrętów; większe działa zmniejszałyby liczbę luf na jednostce.
Okręty były również dobrze opancerzone. Pancerz burt miał grubość do 270 mm, a wieże artylerii głównej były chronione przez pancerz o grubości 203 mm. Pancerz pokładu wynosił od 40 mm do 60 mm, co zapewniało odpowiednią ochronę przed ostrzałem przeciwnika.
W zakresie napędu, „Budapest” korzystał z wodnorurkowych kotłów parowych Belleville o mocy 9180 KM, podczas gdy pozostałe dwa okręty miały cylindryczne kotły parowe oraz potrójne maszyny parowe o mocy 8500 KM. Maksymalna prędkość wynosiła odpowiednio: 17,5 węzła dla „Budapest” oraz 15,5 węzła dla pozostałych dwóch jednostek.
Służba pancerników typu Monarch
Po wejściu do służby okręty typu Monarch były wykorzystywane do różnorodnych misji. Wzięły udział w rejsie po Adriatyku oraz Morzu Egejskim w 1899 roku, gdzie miały na celu pokazanie obecności austro-węgierskiej floty na międzynarodowych wodach. SMS „Wien” uczestniczył także w Diamentowym Jubileuszu koronacji królowej Wiktorii oraz międzynarodowej blokadzie Krety podczas wojny grecko-tureckiej.
Niestety, niecałe pięć lat po zakończeniu budowy okrętów typu Monarch ich znaczenie zaczęło maleć ze względu na pojawienie się nowszych typów pancerników takich jak Habsburg. W wyniku tego przestarzałe jednostki zostały stopniowo degradowane i ostatecznie znalazły się w V Dywizjonie Marynarki Austro-Węgier.
I wojna światowa
W momencie wybuchu I wojny światowej w lipcu 1914 roku, wszystkie trzy okręty służyły jako jednostki obrony wybrzeża. Były także używane jako okręty treningowe oraz do ostrzału pozycji nadmorskich. W sierpniu 1914 roku „Budapest” został przeniesiony do Kotoru do ostrzału gór Lovćen, a „Monarch” ostrzelał francuską stację radiową w Budwie oraz inne cele wojskowe.
Okręty uczestniczyły również w operacjach eskortowych i ostrzale włoskich pozycji nadmorskich. W grudniu 1917 roku oba okręty brały udział w ostrzale włoskich wojsk z Zatoki Triesteńskiej. Niestety, podczas ataku włoskich kutrów torpedowych na port w Trieście, SMS „Wien” został trafiony i zatonął, co oznaczało koniec jego służby.
Zakończenie
Pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch to przykład ewolucji technologii morskiej pod koniec XIX wieku oraz odpowiedzi Austro-Węgier na rosnące napięcia militarne w regionie Morza Adriatyckiego. Choć ich rola była ogranic
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).